Wanneer iemand wordt gediagnosticeerd met een stofwisselingsstoornis, zal hij of zij doorgaans een leven lang een eiwitarm dieet moeten volgen. Dit dieet is speciaal ontworpen om de inname van eiwitten te beperken, omdat mensen met aandoeningen zoals phenylketonurie (PKU) of tyrosinemie (TYR) bepaalde stoffen uit eiwitten niet goed kunnen verwerken. Hierdoor kunnen schadelijke stoffen zich ophopen.
Om deze ophoping te voorkomen, is een zorgvuldig beheerd, eiwitbeperkt dieet noodzakelijk. Dit dieet bestaat voornamelijk uit speciale eiwitbeperkte voeding, aangevuld met een aminozuurformule om ervoor te zorgen dat het lichaam alle andere essentiële aminozuren ontvangt die het nodig heeft. Het strikt naleven van dit dieet is essentieel voor het behoud van een goede gezondheid en het voorkomen van ernstige complicaties op de lange termijn.
Op deze pagina vind je meer informatie over:
- Wat houdt een eiwitarm dieet in?
- Voorbeeld van een eiwitarm dieet
- Hoeveel eiwit wordt verdragen?
- Waarom horen aminozuurpreparaten thuis in een eiwitarm dieet?
- Hoe wordt de eiwitinname berekend?
- Welke zoetstoffen moet u vermijden bij een eiwitarm dieet?
- Hoe beheer je het eiwitarm dieet?
Wat houdt een eiwitarm dieet in?
Voor baby's met een stofwisselingsstoornis bestaat het dieet voornamelijk uit een speciaal ontwikkelde dieetvoeding, soms aangevuld met borstvoeding. Na de zuigelingenfase gaat het dieet verder met hun voorgeschreven aminozuurformule en wordt het uitgebreid met vaste voedingsmiddelen die eiwitarm zijn.
Bij een eiwitarm dieet worden de volgende voedingsrichtlijnen gehanteerd:
"Vrije" voedingsmiddelen
Voedingsmiddelen die vrijwel geen eiwit bevatten, kunnen vaak vrij worden gegeten, afhankelijk van de individuele tolerantie en leeftijd. Voorbeelden zijn bepaalde groenten en oliën, evenals speciaal eiwitarm brood, meel en pasta. Er zijn speciale producten beschikbaar, zoals Loprofin Spaghetti en Loprofin Mix, die normale producten vervangen.
Afgewogen voedingsmiddelen
Voedingsmiddelen die kleine hoeveelheden eiwit bevatten, moeten zorgvuldig worden gewogen of gemeten. Dit omvat de meeste groenten, fruit, aardappelen en noten. Deze worden in precieze porties gegeten volgens het gepersonaliseerde dieetplan dat door de diëtist is opgesteld.
Opmerking: Groenten zijn een noodzakelijke bron van natuurlijke eiwitten en moeten zorgvuldig worden gemeten op basis van individuele tolerantie. Fruit is relatief arm aan eiwitten.
Verboden voedingsmiddelen
Voedingsmiddelen met veel eiwitten zijn meestal niet toegestaan. Dit omvat producten zoals melk, vlees, kip, vis en eieren.
Voorbeeld van een eiwitarm dieet
Een eiwitarm dieet is onmisbaar voor mensen met stofwisselingsziekten zoals fenylketonurie (PKU) of andere aminozuurstoornissen. Het doel van dit dieet is om de inname van bepaalde aminozuren te beperken, zodat het lichaam deze niet opstapelt, wat schadelijk kan zijn.
Dit schema dient als voorbeeld en moet altijd worden aangepast aan de individuele behoeften en medische richtlijnen van de patiënt in overleg met de behandelend diëtist.
Ontbijt
- Eiwitarm broodvervanger (bijv. eiwitarm brood of crackers)
- Dunne laag margarine of plantaardige boter
- Beleg: Suikervrije jam of een plakje komkommer/tomaat
- Vers fruit zoals een mandarijn of een klein handjevol bessen
- Drank: Eiwitarme drank of vruchtensap (zonder toegevoegde suikers)
Tussendoortje
- Eiwitarme koekjes of rijstwafels
- Vers fruit of een klein handjevol ongezouten noten
Lunch
- Eiwitarme pasta of rijst
- Groenten: Stoom of bak groenten zoals paprika, courgette of wortels (zonder toegevoegd zout of eiwitrijke sauzen)
- Groentemargarine of een scheutje olijfolie
- Drank: Eiwitarme drank of thee
Tussendoortje
- Eiwitarme chips of crackers
- Groentesticks zoals wortel of komkommer met een beetje hummus (let op het eiwitgehalte)
Diner
- Aardappelpuree (gemaakt met water of eiwitarme melk)
- Gestoomde of gegrilde groenten zoals broccoli of bloemkool
- Salade met sla, tomaat, komkommer en een lichte dressing (zonder eiwitten)
- Drank: Water, thee of eiwitarme drank
Avondsnack
- Een stuk vers fruit zoals een kiwi of perzik
Hoeveel eiwitten worden verdragen?
De hoeveelheid eiwitten die iemand met een stofwisselingsziekte kan verdragen, verschilt per persoon en is afhankelijk van hoe goed het defecte enzym functioneert. Als het enzym volledig afwezig is, moet de eiwitinname zeer strikt worden beperkt. Werkt het enzym nog enigszins, dan kan de beperking milder zijn.
Hoewel de werking van het enzym niet zal veranderen over de jaren, kan de hoeveelheid eiwit die iemand kan verdragen in de loop der jaren veranderen. Dit is afhankelijk van factoren zoals groei, lichaamsgrootte, sportactiviteit en ziekte. Een diëtist, gespecialiseerd in stofwisselingsziekten, monitort regelmatig specifieke bloedwaarden en past het dieet indien nodig aan. Daarom is het belangrijk om regelmatig je bloedwaarden te controleren via een bloedspot.
Waarom horen aminozuurpreparaten in een eiwitarm dieet?
Een eiwitarm dieet leidt van nature tot een tekort aan essentiële aminozuren. Om dit te compenseren, moet het dieet worden aangevuld met een speciale aminozuurpreparaten. Er zijn verschillende soorten aminozuurmengsels beschikbaar, aangepast aan leeftijd, smaak en voorkeur. Een diëtist kan adviseren welke formule het beste is voor u of uw kind.
Je kunt verschillende aminozuurmengsels gebruiken om de voeding aan te passen aan je levensstijl en voorkeuren.. Door te variëren in smaak, de mengmethode of het type beker of fles dat gebruikt wordt, kan het drankje aantrekkelijker worden. Soms kan het nuttig zijn om over te schakelen naar een andere aminozuurmengsel, maar dit moet altijd in overleg met uw diëtist worden gedaan.
Drie tips voor het gebruik van je aminozuurpreparaat:
- Houd het koel: om de bereide drank koel te houden als je onderweg bent, gebruik een koelbox, een geïsoleerde fles of een thermosfles, mogelijk met een koelelement.
- Tijdig met maaltijden: voor jongere kinderen is het handig om hun drankje mee te nemen wanneer je buitenshuis eet, zodat ze het kunnen nemen bij hun maaltijd. Als dit niet mogelijk is, kun je ze een deel voor en de rest na het eten geven.
- Meenemen naar school: moedig je kind aan om hun aminozuurdronk mee naar school te nemen. Dit helpt hen hun dieet in verschillende sociale situaties te beheren en zich op hun gemak te voelen bij het eten van iets anders dan hun klasgenoten.
Hoe wordt de eiwitinname berekend?
Een diëtist bepaalt de specifieke voedingsbehoeften van een persoon op basis van verschillende factoren, waaronder:
- De hoeveelheid natuurlijke eiwitten die het dieet veilig kan bevatten, aangevuld met noodzakelijke aminozuren;
- Het totale aantal calorieën dat per dag nodig zijn;
- De vereiste hoeveelheden vetten, koolhydraten, vitamines, mineralen en sporenelementen.
Met deze informatie ontwikkelt de diëtist een persoonlijk, dagelijks maaltijdplan dat ook rekening houdt met persoonlijke voorkeuren. Dit plan dient als een gids voor jou of voor ouders om de dagelijkse eiwitinname te berekenen.
Historisch gezien volgden mensen hun dagelijkse inname door fenylalanine (Phe) te tellen. Tegenwoordig is het echter veel vaker gebruikelijk en praktisch om rechtstreeks het aantal grammen eiwit te tellen — een methode die zowel ouders als personen met PKU wordt aangeleerd. Dit komt omdat voedingsetiketten de eiwitinname in grammen vermelden, maar niet de specifieke hoeveelheid Phe.
Bij het lezen van etiketten moet je altijd letten op de portiegrootte waarvoor de voedingsinformatie is verstrekt (bijv. per 100 g of per portie).
Met de regel van drie kun je gemakkelijk berekenen hoeveel gram eiwit een portie van een bepaald product bevat.
Tip: Gebruik een digitale weegschaal en maatbeker om alles nauwkeurig te meten.
Welke zoetstoffen moet je vermijden bij een eiwitarm dieet?
Hoewel veel zoetstoffen worden gebruikt als caloriearme vervangers voor suiker, bevatten sommige het aminozuur fenylalanine (Phe). Voor personen met PKU moeten deze zoetstoffen strikt vermeden worden.
Controleer altijd de productetiketten op de volgende ingrediënten:
- Aspartaam (E-nummer 951)
- Aspartaam-acesulfaamzout (E-nummer 962)
- Advantaam (E-nummer 969)
- Neotaam (E-nummer 961)
- Bekijk dus zeker ook of deze ingrediënten op het etiket staan vermeld
Hoe beheer je het eiwitarm dieet
Het succesvol beheren van het dieet vereist drie belangrijke vaardigheden: nauwkeurige berekening, vooruit plannen en creativiteit. Door de eiwitten in elk voedingsmiddel zorgvuldig te berekenen, kunt je de juiste portiegroottes voor je plan bepalen. Goede planning helpt verrassingen te voorkomen en maakt het eenvoudiger om het dieet te volgen, waardoor er meer creativiteit en variatie in je maaltijden mogelijk is.
Tip: Om bij deze taken te helpen, zijn er verschillende smartphone-apps beschikbaar die je kunt gebruiken om je inname bij te houden en je dieet te beheren. Raadpleeg altijd uw diëtist voordat u deze apps gebruikt.
